Pierwsze wyjście ponad tatrzańskie doliny potrafi całkowicie zmienić sposób patrzenia na góry. Osoby szukające Tatry szczyty dla początkujących zwykle szukają miejsc widokowych, ale jednocześnie takich, które pozwolą oswoić się z kamienistym podłożem, stromistymi podejściami i większym przewyższeniem bez rzucania się od razu na wysokogórskie trudności. W polskich Tatrach można znaleźć cele pozwalające stopniowo rozwijać kondycję i doświadczenie: od Kopieńca Wielkiego i Nosala aż po Kasprowy Wierch czy Małołączniak. Ważne jest jednak, aby słowa łatwy i dla początkujących zawsze odnosić do aktualnych warunków atmosferycznych, własnej sprawności oraz konkretnego wariantu szlaku.
Poniższe zestawienie nie zakłada więc, że wszystkie opisane szczyty w Tatrach dla początkujących są równie proste. Przeciwnie zostały podzielone na trzy poziomy trudności, tak aby pierwsza wycieczka na szczyt w Tatrach mogła prowadzić na Kopieniec Wielki, a dopiero po zdobyciu doświadczenia pojawiły się Ornak, Kasprowy Wierch czy dwutysięczny Małołączniak. Parametry tras są orientacyjne i odnoszą się do przedstawionych wariantów letnich, przy dobrych warunkach oraz bez długich postojów. Śnieg, oblodzenie, silny wiatr, deszcz lub burze mogą zmienić nawet prostą trasę w poważne górskie wyzwanie.
Tatry szczyty dla początkujących jak wybrać pierwszy cel i dobrze się przygotować?
Jaki szczyt w Tatrach na pierwszy raz? Warto zacząć nie od wysokości góry, lecz od dystansu, sumy podejść, rodzaju podłoża i czasu potrzebnego na bezpieczny powrót. Kolor oznaczenia szlaku nie informuje o jego trudności jak podkreśla Tatrzański Park Narodowy a my opisaliśmy w innym artykule na temat kolorów szlaków: czerwony, czarny, zielony, niebieski czy żółty służą przede wszystkim identyfikacji przebiegu tras. Dlatego dwa odcinki oznaczone tym samym kolorem mogą wymagać zupełnie innego wysiłku i obycia z terenem. Dobrą zasadą jest rozpoczęcie od krótkiego szczytu reglowego, a następnie stopniowe zwiększanie przewyższenia i czasu spędzanego w górach.
Nosal, Ornak czy Grześ
Przykładowo Nosal nie wymaga pokonywania łańcuchów, lecz miejscami prowadzi po skałach w pobliżu stromych zboczy, natomiast technicznie nieskomplikowany Grześ oznacza już ponad 20 kilometrów marszu w wariancie rozpoczynającym się na Siwej Polanie. Ornak również nie oferuje typowych trudności wspinaczkowych, ale jego zdobycie od strony Kir wymaga całodziennego wysiłku i ponad kilometra podejść. W praktyce polskie Tatry dla początkujących najlepiej poznawać etapami, zamiast wybierać trasę wyłącznie na podstawie wysokości szczytu.
Przed każdą wycieczką zalecamy sprawdzenie przebiegu szlaku, prognozy oraz aktualnego komunikatu turystycznego TPN, a także odpowiednio wczesne wyjście. Nawet podczas krótkiej trasy warto mieć zapas pozwalający zareagować na ochłodzenie, opady albo nieplanowane wydłużenie marszu. Szczególnie osoby rozpoczynające swoje przygody w górskich wędrówkach, powinny przyjąć zasadę, że zawrócenie nie jest porażką, lecz normalną decyzją w górach. Tatry potrafią szybko zmieniać warunki i wymagają realnej oceny własnych możliwości.
Na pierwsze letnie wyjścia warto zabrać przede wszystkim:
- stabilne buty z przyczepną podeszwą oraz odzież dopasowaną do zmiennej pogody
- kurtkę chroniącą przed deszczem i wiatrem oraz dodatkową warstwę termiczną
- odpowiednią ilość wody i jedzenia, mapę oraz naładowany telefon
- nakrycie głowy, ochronę przeciwsłoneczną i niewielką apteczkę
Progresję można natomiast zaplanować według kilku prostych zasad:
- najpierw wybieraj krótsze łatwe wejścia na szczyty w Tatrach z niewielkim lub umiarkowanym przewyższeniem,
- następnie sprawdź się na trasie trwającej około trzech-czterech godzin i wymagającej dłuższego podejścia,
- przed całodzienną wycieczką przekonaj się, jak organizm reaguje na 15–20 kilometrów marszu,
- dwutysięczniki zostaw na moment, gdy potrafisz już samodzielnie planować trasę, kontrolować tempo i reagować na pogorszenie pogody.
Orientacyjne czasy wejść na szczyty
Poniższa tabela pokazuje proponowaną progresję, a nie ranking od najlepszego do najgorszego. Dystanse, czasy i sumy podejść zależą od konkretnego wariantu, dlatego przed wyruszeniem trzeba ponownie sprawdzić trasę na aktualnej mapie. Szczególnie przy Ornaku, Kasprowym Wierchu i Małołączniaku różnica między krótszym wariantem a pełną pętlą może być bardzo duża. Dane warto traktować jako narzędzie do wstępnej oceny, a nie gwarancję czasu przejścia.
| Szczyt | Wysokość | Proponowany start i wariant | Dystans | Czas | Suma podejść |
| Kopieniec Wielki | 1328 m | Toporowa Cyrhla – Polana Kopieniec – szczyt – powrót | ok. 4,7 km | ok. 1 godz. 45 min | ok. 341 m |
| Nosal | 1206 m | Kuźnicka Polana/Murowanica – Nosal – Nosalowa Przełęcz – Kuźnice | ok. 3 km | ok. 1 godz. 20 min | ok. 303 m |
| Sarnia Skała | 1377 m | Dolina Strążyska – Czerwona Przełęcz – Sarnia Skała – zejście w stronę Doliny Białego | ok. 7,6-8,2 km | ok. 3-3,5 godz. | ok. 490 m |
| Gęsia Szyja | 1489 m | Wierch Poroniec – Rusinowa Polana – Gęsia Szyja – powrót | ok. 9 km | ok. 2 godz. 55 min | ok. 453 m |
| Grześ | 1653 m | Siwa Polana – Polana Chochołowska – Grześ – powrót | ok. 20,8 km | ok. 7 godz. 35 min | ok. 917 m |
| Ornak | 1854 m | Kiry – Hala Ornak – Iwaniacka Przełęcz – Ornak – powrót | ok. 19,2 km | ok. 7 godz. 50 min | ok. 1120 m |
| Kasprowy Wierch | 1987 m | Kuźnice – Myślenickie Turnie – Kasprowy Wierch – powrót | ok. 12,9 km | ok. 5 godz. 30 min | ok. 986 m |
| Małołączniak | 2096 m | Kiry – Ciemniak – Krzesanica – Małołączniak – powrót tą samą stroną | ok. 15,9 km | ok. 9 godz. | ok. 1490 m |
Pierwsze szczyty w Tatrach: Kopieniec Wielki, Nosal i Sarnia Skała
Kopieniec Wielki – 1328 m n.p.m.
To jeden z najlepszych kandydatów na pierwszy szczyt w Tatrach, zwłaszcza w wariancie rozpoczynającym się na Toporowej Cyrhli. Pętla licząca około 4,7 kilometra pozwala poczuć charakter tatrzańskiego szlaku, a jednocześnie nie wymaga całodziennego wysiłku; dodatkową atrakcją jest Polana Kopieniec z tradycyjnymi szałasami pasterskimi. Kamienisty i odsłonięty wierzchołek oferuje szeroką panoramę obejmującą Tatry Wysokie i Zachodnie, dlatego stosunek wysiłku do widoków jest tutaj wyjątkowo korzystny.
Nosal – 1206 m n.p.m.
Jest niższy od Kopieńca, lecz pod względem charakteru szlaku potrafi być bardziej górski, ponieważ pojawiają się strome i skaliste fragmenty oraz miejsca położone blisko zbocza. Nie ma tu łańcuchów ani typowych trudności technicznych, ale po deszczu skały mogą być śliskie, więc nie warto traktować Nosala jak zwykłego miejskiego spaceru. Widoki obejmują Zakopane, Kuźnice oraz szczyty Tatr Zachodnich i Wysokich, a niewielki dystans sprawia, że trasa dobrze pokazuje początkującemu, jak czuje się na stromszym podłożu.
Sarnia Skała – 1377 m n.p.m.
To dobry kolejny krok, ponieważ trasa jest dłuższa niż na Nosal czy Kopieniec i wymaga pokonania większej sumy podejść, ale w dobrych letnich warunkach nadal nie zawiera typowych trudności wysokogórskich. Można dojść do niej przez Dolinę Strążyską, wejść na Czerwoną Przełęcz i zakończyć wycieczkę zejściem w kierunku Doliny Białego, tworząc atrakcyjną trasę bez monotonnego wracania po własnych śladach. Największą nagrodą jest widok na północne ściany Giewontu i panoramę Podhala, dlatego Sarnia Skała regularnie pojawia się w zestawieniach opisujących najłatwiejsze szczyty w Tatrach.
Te trzy góry najlepiej odpowiadają kategorii Tatry szczyty dla początkujących, ponieważ pozwalają poznać kilka różnych rodzajów tatrzańskiego terenu bez konieczności rozpoczynania od całodziennej wyprawy. Kopieniec uczy spokojnego zdobywania wysokości, Nosal oswaja z bardziej stromym i skalistym szlakiem, a Sarnia Skała zwiększa dystans oraz czas marszu. Brak sztucznych ułatwień nie oznacza braku ryzyka przy mokrym, oblodzonym czy zaśnieżonym podłożu. Zimą poziom trudności należy oceniać całkowicie od nowa.
Poziom średni: Gęsia Szyja, Grześ i Ornak dla początkujących z kondycją
Gęsia Szyja – 1489 m n.p.m.
Wycieczka z Wierchu Poroniec prowadzi najpierw na bardzo widokową Rusinową Polanę, po czym zaczyna się zdecydowanie bardziej intensywne podejście. TPN zwraca uwagę na ponad tysiąc drewnianych stopni prowadzących w kierunku szczytu, dzięki którym technicznie trasa pozostaje przystępna, ale kondycyjnie daje już wyraźnie większy wysiłek. Około 9 kilometrów marszu i ponad 450 metrów sumy podejść sprawia, że to dobry sprawdzian po wcześniejszym zdobyciu jednego lub dwóch niższych szczytów.
Grześ – 1653 m n.p.m.
Samo podejście ze schroniska na Polanie Chochołowskiej nie ma charakterystycznych trudności technicznych, jednak pełna piesza wycieczka z Siwej Polany oznacza około 20,8 kilometra i ponad siedem godzin marszu. To właśnie długość, a nie trudność skalna, przenosi Grzesia na drugi poziom zestawienia. Panorama Tatr Zachodnich oraz możliwość późniejszego rozwijania tras w kierunku Rakonia i Wołowca sprawiają, że szczyt może być dobrym etapem przejściowym pomiędzy krótkimi wycieczkami reglowymi a długimi trasami graniowymi.
Ornak – 1854 m n.p.m.
W tym przypadku słowo początkujący oznacza już osobę, która przeszła wcześniej kilka krótszych szlaków, zna swoje tempo i jest przygotowana na pełny dzień marszu. Wariant z Kir przez Dolinę Kościeliską, schronisko na Hali Ornak oraz Iwaniacką Przełęcz ma około 18 kilometrów i ponad 1000 metrów sumy podejść, choć sam grzbiet nie oferuje typowych trudności technicznych czy dużej ekspozycji. Po wyjściu ponad las otwierają się widoki między innymi na Tatry Zachodnie i otoczenie Doliny Pyszniańskiej, ale zmęczenie na powrocie jest tu czynnikiem, którego nie wolno bagatelizować.
Gęsia Szyja, Grześ i Ornak dobrze pokazują, dlaczego określenie łatwe szczyty w Tatrach nie powinno oznaczać jednego poziomu trudności. Technicznie można poruszać się po trasie bez łańcuchów, a jednocześnie pokonać niemal 20 kilometrów i ponad kilometr przewyższenia, co dla osoby bez kondycji będzie znacznie większym wyzwaniem niż krótki skalisty odcinek. Jeżeli po Gęsiej Szyi masz jeszcze duży zapas sił, kolejnym krokiem może być Grześ, natomiast Ornak najlepiej zostawić na moment, gdy długie wycieczki nie są już nowością.
Ambitniejsze Tatry dla początkujących: Kasprowy Wierch i Małołączniak
Kasprowy Wierch – 1987 m n.p.m.
Nie powinien być przedstawiany jako banalny tylko dlatego, że na wierzchołek dociera kolej linowa. Piesze wejście zielonym szlakiem z Kuźnic przez Myślenickie Turnie wymaga pokonania około 1000 metrów podejścia, a ostatnia część prowadzi już przez otwarty teren górski mocno wystawiony na zmiany pogody i wiatr. Latem, przy dobrych warunkach, wariant nie należy do najbardziej skomplikowanych technicznie i nie wymaga korzystania z łańcuchów, ale odpowiednia kondycja jest tutaj absolutnie potrzebna.
Kasprowy ma dodatkową zaletę dla osoby uczącej się planowania górskich wycieczek, ponieważ daje kilka wariantów dalszego marszu i powrotu. Można wrócić tą samą trasą albo przy odpowiednim doświadczeniu i zapasie czasu zejść przez Halę Gąsienicową, co pozwala poznać kolejny typ tatrzańskiego krajobrazu. Nie należy jednak planować wyprawy z założeniem, że kolejka zawsze będzie awaryjnym sposobem powrotu; podstawowy plan powinien zakładać samodzielne i bezpieczne ukończenie wybranej trasy.
Małołączniak – 2096 m n.p.m.
To pierwszy dwutysięcznik w zestawieniu i przede wszystkim kolejny etap rozwoju, a nie propozycja na pierwszą wizytę w Tatrach. Popularny bezpośredni wariant przez Kobylarzowy Żleb zawiera krótki fragment ubezpieczony łańcuchem, dlatego dla osoby szukającej trasy bez takich ułatwień lepszą, choć znacznie dłuższą kondycyjnie opcją jest wejście z Kir w kierunku Ciemniaka, przejście przez Krzesanicę na Małołączniak i powrót tą samą stroną. Taki wariant może oznaczać około 16 kilometrów, około dziewięciu godzin marszu i blisko 1500 metrów sumy podejść, więc wymaga dobrej kondycji, wczesnego startu oraz stabilnej prognozy.
Właśnie przy Małołączniaku najlepiej widać różnicę pomiędzy pojęciami technicznie prosty i łatwy. Czerwone Wierchy nie należą do najtrudniejszych technicznie tatrzańskich grani, ale duże przewyższenie, długość trasy, otwarta przestrzeń i wysokość sprawiają, że potrzebna jest znacznie większa samodzielność niż na Kopieńcu czy Sarniej Skale. Dlatego Kasprowy i Małołączniak powinny pojawić się dopiero wtedy, gdy wcześniejsze poziomy zostały przejście komfortowo, a kilkugodzinny marsz nie wyczerpuje całego zapasu sił.
APTATRY jako baza na pierwsze szczyty i dobry plan zamiast pośpiechu
Przy kilkudniowym zdobywaniu kolejnych szczytów znaczenie ma nie tylko sam wybór szlaku, ale też baza, z której można wygodnie ruszać w różne części polskich Tatr. Apartamenty APTATRY znajdują się w Zakopanem i Kościelisku nasza oferta obejmuje między innymi Bachledzki Wierch w Zakopanem oraz Butorowy Wierch i Sobiczkową w Kościelisku co dobrze pasuje do wycieczek rozpoczynających się zarówno w rejonie Kuźnic, jak i po zachodniej stronie Tatr. Najlepsze połączenie góralskiego charakteru wnętrz z nowoczesnym wyposażeniem, widokami oraz spokojniejszym wypoczynkiem po całym dniu spędzonym na szlaku. Taka lokalizacja pozwala potraktować pobyt nie jako wyścig po kolejne wierzchołki, lecz jako kilka dni stopniowego poznawania gór.
A więc czas w góry w Tatry na szczyty dla początkujących
Najlepsza odpowiedź na pytanie o jakie szczyty wybrać nie brzmi zatem wybierz najwyższy, na który da się wejść bez łańcuchów. Znacznie rozsądniejsza kolejność to Kopieniec Wielki lub Nosal, później Sarnia Skała i Gęsia Szyja, następnie dłuższy Grześ i Ornak, a dopiero później pieszy Kasprowy Wierch oraz Małołączniak. W ten sposób każda następna wycieczka rozwija coś nowego umiejętność chodzenia po skałach, kondycję, wytrzymałość na długim dystansie, planowanie czasu czy ocenę pogody. To właśnie stopniowy postęp sprawia, że górskie wędrówki dla początkujących mogą z czasem przerodzić się w bezpieczną i świadomą tatrzańską pasję.
Najczęściej zadawane pytania
Jaki szczyt w Tatrach na pierwszy raz?
Kopieniec Wielki jest jednym z najlepszych kandydatów dzięki krótkiej trasie z Toporowej Cyrhli, umiarkowanemu przewyższeniu i bardzo dobrym widokom; alternatywą jest krótki, ale miejscami bardziej stromy Nosal.
Które łatwe szczyty w Tatrach nie wymagają korzystania z łańcuchów?
W dobrych warunkach letnich bez łańcuchów można zdobywać opisanymi wariantami m.in. Kopieniec Wielki, Nosal, Sarnią Skałę, Gęsią Szyję, Grzesia, Ornak i Kasprowy Wierch; przy Małołączniaku trzeba odpowiednio dobrać wariant, ponieważ Kobylarzowy Żleb ma ubezpieczony fragment.
Czy Kasprowy Wierch nadaje się jako pierwszy szczyt w Tatrach?
Dla osoby bez doświadczenia lepiej najpierw zdobyć niższy szczyt, ponieważ pieskie wejście z Kuźnic wymaga około 1000 metrów podejścia i dobrej kondycji, mimo braku poważnych trudności technicznych w warunkach letnich.